أبو المكارم محمود بن أبي المكارم حسنى واعظ

پيشگفتار 41

دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى )

ديگر ، بايد هماره اين اصل را فراديده بدارد كه لزوما همهء منقولات قدما مقبولات آنان نيست . ابو المكارم - قدّس سرّه - هر چند برخوردى ناقدانه با بسيارى پرسمانها دارد ، لزوما نبايد انگاشت همهء گفتآوردهاى دقائق التّأويل يا بلابل القلاقل را كه آشكارا نقدشان نكرده ، پذيرفته بوده و مسلّم مىداشته است . اين ياد آورى از آنجا در بايست مىنمود كه بر گيرندگان و خوانندگان اين گونه نگارشها تنها محقّقان صاحب رأى نيستند ، كه مبتدى و منتهى امروزه هر كتابي را مىتوانند در مطالعه گيرند . باندوه فراوان مىگوئيم كه غصبها و تصرّفها ، برخى منازعات فرقه‌اى ، كشمكشهاى سياسى ، جعّالى و وضّاعى و . . . ، كثيرى از نگارشهاى قرآن شناختى مسلمانان را ، كم و بيش ، به لوث أباطيل و مجعولات و اسرائيليّات و تفسير و تأويلهاى مغرضانه و دروغين آلوده ، و اقاويلى گاه در ميان آراء مفسّران و محدّثان يافت مىشود كه - به قول صاحب نقض - « عقل بر وى مىخندد و شرع خود نمىپسندد » . 97 ابو المكارم در برخورد با چنان بر ساخته‌ها و بىپايه‌هائى ، تيزبين و نكته‌سنج است ، و چنان كه در بارهء داستان « عوج بن عنق » در دقائق التّأويل اشارت كرده و در جايهاى ديگر ، تن ، بلكه دل و خرد ، به پذيرش بافندگيها و قصّاصيهاى بازتابيده در برخى متون ، خصوصا برخى مؤلّفات عامّه ، نمىدهد . يكى از وجوه امتياز ابو المكارم از برخى هم‌روزگاران و ديگر امثالش در كار نگارش دينى ، عنايتش به بعضى مآخذ كهن و اصلى و اصيل است ؛ و - چنان كه از آثارش پيداست - به شمارى از نگارشهاى مهمّ جهان اسلام دسترسى داشته است . دو عالم شيعى شگفت‌آور « رازى » و « فارسى نويس » از سلف ابو المكارم - قدّس سرّه - ، به ياد داريم : يكى « خواجه امام ابو الفتوح عالم كه مصنّف بيست مجلّد است از تفسير قرآن و مؤلّف كتاب شرح شهاب نبوي كه همهء طوايف اسلام به نوشتن و خواندن آن راغبند » 98 معروف به « شيخ ابو الفتوح رازى » ، و ديگرى نصير الدّين أبو الرّشيد عبد الجليل قزوينى رازى كه يكى از نغزترين نگارشهاى جهان اسلام ، يعنى كتاب شريف نقض تراويدهء خامهء پرتوان اوست - تغمّدهما اللّه بالرّحمة و الرّضوان .